Aktualności
 
ZMIANY W PRZEPISACH PRAWNYCH
 

11 grudnia 2020r. ukazała się zmiana rozporządzenia w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki.

 

 

DIETA W CZASIE INFEKCJI WIRUSOWYCH I BAKTERYJNYCH
 

   Obawy związane z koronawirusem spowodowały, że w mediach społecznościowych pojawiło się wiele niemedycznych porad o tym, jak wzmacniać system odpornościowy, aby nie zachorować. Co więcej, Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (European Food Safety Authority, EFSA) nie wydał zezwolenia na etykietowanie żywności lub suplementu, jako produktu chroniącego przed zakażeniem wirusowym. Według wielu światowych organizacji takich jak Światowej Organizacji Zdrowia (World Health Organization, WHO), Amerykańskiej Agencji Żywności i Leków (U.S. Food and Drug Administration, FDA), Amerykańskiego Towarzystwa ds. Żywienia (American Society of Nutrition, ASN), Brytyjskiego Stowarzyszenia Dietetyków (British Dietetic Association, BDA), czy Polskiego Towarzystwo Dietetyki (PTD) obecnie nie dysponujemy potwierdzonymi dowodami naukowymi, wskazującymi, jakoby pojedynczy naturalny produkt spożywczy lub suplement diety stymulowały istotnie ludzki układ odpornościowy do walki z koronawirusem lub zapobiegały zakażeniom powodowanym przez SARS-CoV-2. Nie rekomenduje się spożywania w większych ilościach żadnej konkretnej żywności. Natomiast organizacje te podkreślają, że istnieje wiele składników odżywczych, które są zaangażowane w normalne funkcjonowanie układu odpornościowego. Dlatego tak ważne jest utrzymanie zdrowej, urozmaiconej i prawidłowo zbilansowanej diety w celu wsparcia funkcji odpornościowych naszego organizmu. Należy podkreślić, iż zgodnie z aktualną wiedzą nie ma dowodów na to, że żywność może być źródłem transmisji wirusa SARS COV-2. Zasadniczo należy unikać spożywania surowych lub niedogotowanych produktów, zwłaszcza tych pochodzenia zwierzęcego jak mięso czy mleko. Obróbka cieplna produktów spożywczych eliminuje zanieczyszczenie mikrobiologiczne, w tym również SARS COV-2. WHO rekomenduje także, aby przed przygotowaniem posiłku oraz przed jego spożyciem zawsze umyć ręce wodą z mydłem i przestrzegać podstawowych zasad higieny mających na celu uniknięcie zatruć pokarmowych powodowanych przez wirusy, bakterie i grzyby. Szczegółowe informacje na temat żywności i koronawirusa można znaleźć na stronach Głównego Inspektoratu Sanitarnego oraz WHO.

 

   Według Instytutu Żywności i Żywienia (IŻŻ) należy spożywać 4-5 posiłków w regularnych odstępach czasu. Podstawą naszej diety powinny być warzywa i owoce. Zaleca się spożywanie produktów pełnoziarnistych i nabiału. Natomiast mięsa i produktów mięsnych musimy spożywać jak najmniej i zastępować je nasionami roślin strączkowych, rybami czy jajami. Należy także pamiętać o odpowiednim nawodnieniu (spożycie wody powinno wynosić co najmniej 2-2,5 l/dobę przy uwzględnieniu wody z napojów (przynajmniej 1,5l/dobę), produktów i potraw). Styl życia jest bardzo ważnym czynnikiem wpływającym na zdrowie człowieka, dlatego preferencje żywieniowe, aktywność fizyczna czy utrzymanie prawidłowej masy ciała odgrywają znaczącą rolę w przeciwdziałaniu występowania różnych chorób przewlekłych/cywilizacyjnych (np. cukrzycy, czy chorób sercowo-naczyniowych), jak również sezonowych (np. zakażeń dróg oddechowych). Według zaleceń Instytutu Żywności i Żywienia w Warszawie, aby zachować zdrowie powinniśmy poświęcić przynajmniej 30-45 minut dziennie na uprawianie dowolnej formy aktywności fizycznej. Zalecane są: m. in. marsze (np. spacer, wchodzenie po schodach), biegi (marszobieg), jazda rowerem,  taniec, jak również prace domowe (np. ręczne mycie samochodu, "tradycyjne" sprzątanie mieszkania, prace w ogrodzie)

 

   Zasadność suplementacji minerałami i witaminami zarówno osób zdrowych, jak i chorych, jest od wielu lat przedmiotem licznych badań naukowych i klinicznych. Oprócz badań wskazujących na korzystne oddziaływanie niektórych suplementów na stan zdrowia, istnieją również te, które pokazują ich skutki dla zdrowia. Badania przeprowadzone na 1,5 tys. kobiet i mężczyzn (25–64 lat) w Szwecji pokazały, u kobiet zmniejszenie częstości występowania zakażeń górnych dróg oddechowych przy wysokim spożyciu przez nie witaminy C i E. Wśród badanych kobiet nie odnotowano pozytywnego wpływu cynku i selenu na stan zdrowia. U mężczyzn zaobserwowano natomiast zwiększoną częstość występowania zakażeń układu oddechowego przy średnim spożyciu witaminy E oraz wysokim spożyciu cynku. Nie stwierdzono w grupie mężczyzn żadnego pozytywnego wpływu suplementacji witaminą C i selenem na częstość zakażeń. Przeprowadzone przez szwedzkich naukowców badania wskazują także na biologiczne różnice między kobietami i mężczyznami w metabolizmie składników odżywczych i podatności na choroby układu oddechowego. Odmienne dla kobiet i mężczyzn zapotrzebowanie na witaminy i składniki mineralne może wynikać przede wszystkim z różnych mechanizmów przemiany materii oraz innego trybu życia.

 

   W tabeli 1 przedstawiono kilka czynników żywieniowych, których wpływ na rozwój i przebieg zakażeń układu oddechowego jest najlepiej udokumentowany.

 

Tabela 1. Czynniki żywieniowe wpływające na działanie układu odpornościowego podczas infekcji górnych dróg oddechowych.

 

Czynniki żywieniowe

Źródła w żywności

Wpływ na zakażenia dróg oddechowych

Cynk (Zn)

mięso, wątroba, sery podpuszczkowe, ciemne pieczywo, kasza gryczana, jaja

- suplementacja może zmniejszyć częstość i nasilenie infekcji u małych dzieci;

- dawka 75 mg/dobę może skrócić czas trwania zakażenia, jeżeli będzie podana w ciągu 24 godzin od wystąpienia pierwszych objawów przeziębienia;

- UWAGA! brak dowodów na zapobieganie infekcji dróg oddechowych;

- UWAGA! regularna suplementacja cynku w dużych dawkach może osłabiać układ odpornościowy i przyczyniać się do rozwoju chorób nerek i wątroby, a także obniżać przyswajalność innych pierwiastków.

 

Selen

podroby (zwłaszcza nerki),  żywność pochodzenia morskiego (skorupiaki i ryby), czosnek, grzyby, suche nasiona roślin strączkowych

- suplementacja w dawce 100 μg/dobę może zmniejszyć częstość zakażeń wirusowych u osób starszych lub osób z niedoborem selenu;

- UWAGA! niedobór selenu powoduje osłabienie odporności organizmu przed wirusami poprzez zmniejszenie syntezy selenoprotein uczestniczących w kontroli stresu oksydacyjnego powstałego podczas infekcji;

- UWAGA! nieodpowiednio dobrana dawka selenu osłabia aktywność bakteriobójczą makrofagów i wzmaga namnażanie wirusów.

 

Witamina C

natka pietruszki, czarne porzeczki, kiwi, czerwona papryka, warzywa kapustne, truskawki, owoce cytrusowe, owoce żurawiny

- długotrwała suplementacja witaminą C nie wpływa na częstość infekcji, ale zmniejsza długość czasu ich trwania oraz nasilenie objawów;

- UWAGA! brak uzasadnienie dla ciągłej suplementacji witaminą C w zdrowej populacji;

- UWAGA! długotrwała suplementacja może zmniejszać o połowę liczbę przeziębień u osób poddanych krótkotrwałemu, intensywnemu wysiłkowi fizycznemu.

 

Witamina D

tłuste ryby, oleje rybie, jaja

- ochronny wpływ doustnej suplementacji witaminą D na zakażenia dróg oddechowych, szczególnie u osób z niedoborem (< 10 ng/ml) i tych, które otrzymywały doustnie witaminę D codziennie lub co tydzień w niewielkich dawkach (<800 IU, 800-1999 IU, ≥2000 IU) - zaleca się monitorowanie poziomu witaminy D i dążenie do stężenia optymalnego 30-50 ng/ml;

- zaleca się w okresie letnim – dbanie o odpowiednie nasłonecznienie, a w okresie zimowym - rozważenie suplementacji po konsultacji z lekarzem.

 

Witamina A

warzywa (marchew, natka pietruszki, szpinak, jarmuż, brokuły), owoce (morele, brzoskwinie), podroby (wątroba), jaja, sery dojrzewające, masło i niektóre ryby morskie

- nie wykazano znaczącego wpływu suplementacji witaminą A na zmniejszenie częstości występowania zakażeń dróg oddechowych.

 

Witamina E

tłuszcze roślinne (olej z zarodków pszenicy, słonecznikowy, krokoszowy), produkty zbożowe, orzechy, warzywa, produkty mięsne i mleczne

- suplementacja może zmniejszać częstość występowania zakażeń górnych dróg oddechowych u kobiet, jednak nie ma określonej dawki i długości suplementacji.

 

Polifenole

warzywa, owoce, ziarna zbóż i napoje (wino, herbata, kawa, soki owocowe)

- funkcja antyoksydacyjna, np. poprzez wpływ na zahamowanie aktywności enzymów odpowiedzialnych za powstawanie reaktywnych form tlenu i wzrost aktywności enzymów antyoksydacyjnych;

- funkcja przeciwzapalna, np. poprzez modulowanie działania enzymów i cytokin zaangażowanych w reakcję zapalną;

- suplementacja flawonoidami zmniejsza częstość występowania infekcji o 33% w porównaniu z grupą kontrolą, jednak brak jest określonej dawki i długości suplementacji.

 

Probiotyki

fermentowane napoje mleczne, kiszonki

- spożywanie probiotyków może zmniejszać częstość infekcji i skracać czas ich trwania, jednak brak jest określonej dawki i długości suplementacji;

- spożywanie fermentowanych napojów mlecznych zmniejsza ryzyko wystąpienia zakażeń, jednak nie określono jak długo należy spożywać takie napoje, aby zmniejszyć ryzyko zachorowania;

- UWAGA! dawka i dobór szczepu zależy od choroby, której chcemy zapobiegać bądź którą chcemy leczyć;

- UWAGA! niektóre badania wskazują także na negatywne skutki stosowania probiotyków

 

 

   Warto pamiętać, że nie ma ani magicznej pigułki, ani konkretnego suplementu gwarantującego wzmocnienie systemu odpornościowego i ochronę przed nowym koronawirusem lub innymi patogenami. Dlatego, zgodnie z aktualną wiedzą, najlepszym sposobem na zmniejszenie ryzyka zachorowania jest spożywanie zróżnicowanej diety, zawierającej odpowiednie ilości makroskładników (białka, węglowodanów i tłuszczów) i mikroskładników (witamin i składników mineralnych), jak również bakterii probiotycznych i polifenoli pochodzących z naturalnej żywności. Należy jednak pamiętać o tym, że prawidłowo zbilansowana dieta jest tylko jednym z czynników zmniejszających ryzyko zachorowania. Do pozostałych można zaliczyć m. in.: stosowanie dostępnych szczepień ochronnych oraz dbanie o higienę swoją i otoczenia.

 

dr ANNA ŁAWNICZEK-WAŁCZYK (ORCID: 0000-0001-8234-340X)
dr JOANNA ORYSIAK (ORCID: 0000-0002-4998-2274)
dr inż. AGATA STOBNICKA-KUPIEC (ORCID: 0000-0003-1212-0651)
Centralny Instytut Ochrony Pracy – Państwowy Instytut Badawczy

Kontakt: anlaw@ciop.pl