Obowiązkowe badania w pracy
Pracownik powinien poddać się wstępnym badaniom lekarskim (przed rozpoczęciem wykonywania obowiązków), oraz okresowym i kontrolnym badaniom lekarskim.
Zakres tych badań podany jest we wskazówkach metodycznych stanowiących zał. 1 do rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej (Dz. U. z 2023r., poz. 607).
W celu ustalenia przez lekarzy medycyny pracy prawidłowego zakresu profilaktycznych badań lekarskich konieczne jest w skierowaniu na badania (wstępne, okresowe/kontrolne) podanie przez pracodawcę opisu warunków pracy uwzględniającego informacje o występowaniu na stanowisku pracy, czynników niebezpiecznych, szkodliwych dla zdrowia lub czynników uciążliwych i innych wynikających ze sposobu wykonywania pracy, z podaniem wielkości narażenia.
Wzór skierowania na badania lekarskie podany jest w załączniku nr 3a do rozporządzenia (Dz.U. z 2023 r., poz. 607).
W przypadku pracowników narażonych na substancje chemiczne i pyły stwarzające zagrożenie dla ich zdrowia pracodawca jest zobowiązany do podania aktualnych wyników badań i pomiarów przeprowadzonych w celu oceny narażenia zawodowego.
Na podstawie tych danych lekarz, korzystając ze wskazówek metodycznych dotyczących badań profilaktycznych, ustala zakres badań indywidualnie dla każdego pracownika. Badania te powinny umożliwiać właściwe zdiagnozowanie zdrowia pracowników w celu określenia zdolności do wykonywania określonej pracy. Lekarz przeprowadzający badanie może poszerzyć zakres badań profilaktycznych o dodatkowe specjalistyczne badania, niż te które podano we wskazówkach metodycznych, jeżeli stwierdzi, że jest to niezbędne dla prawidłowej oceny stanu zdrowia osoby przyjmowanej do pracy lub pracownika.
Szczegółowe informacje dotyczące badań wstępnych i okresowych, a także o narządach, układach krytycznych oraz o przeciwskazaniach do zatrudniania w narażeniu na substancje chemiczne stwarzające zagrożenie dla zdrowia pracownika można znaleźć w dokumentacjach dopuszczalnych poziomów narażenia zawodowego opublikowanych w Podstawach i Metodach Oceny środowiska Pracy dostępnych online.
W zakładach pracy, w których występują substancje rakotwórcze, mutagenne lub reprotoksyczne (CMR) pracodawca jest obowiązany do zapewnienia odpowiedniej opieki medycznej umożliwiającej wczesne wykrycie skutków narażenia, w tym prowadzenie monitorowania biologicznego narażenia na działanie tych substancji. Zalecane wartości dopuszczalnych stężeń w materiale biologicznym (DSB) są podane w powyżej wymienionych dokumentacjach, a dodatkowe informacje dotyczące przebiegu badań - w poradniku nt. Czynniki Szkodliwe w Środowisku Pracy – Wartości Dopuszczalne, 2024, systematycznie wydawanych przez CIOP-PIB.
W przypadku rozpoznania lub podejrzenia u pracownika zmian w stanie zdrowia, co do których istnieje podejrzenie, że powstały w wyniku narażenia na działanie CMR, lub w przypadku stwierdzenia przekroczenia wartości DSB tych substancji lub ich metabolitów w materiale biologicznym pracodawca powinien zlecić przeprowadzenie dodatkowych badań stanu zdrowia pracownika, a także innych pracowników narażonych w podobny sposób. W razie potrzeby powinien zastosować odpowiednie dodatkowe środki zapobiegawcze. Pracodawca jest również zobowiązany do zapewnienia okresowych badań lekarskich pracownikom narażonym na CMR po zaprzestaniu pracy w kontakcie z tymi substancjami oraz po rozwiązaniu umowy o prace, jeżeli zainteresowana osoba zgłosi wniosek o objęcie takimi badaniami. (link do Rozporządzenia Ministra Zdrowia Dz.U. 2024 poz. 1126).
Również pracownicy młodociani i kobiety w ciąży i karmiące dziecko piersią powinni być objęci szczególną opieką medyczną w przypadkach wykonywania prac z substancjami chemicznymi lub pyłami stwarzającym zagrożenia dla zdrowia. Dlatego też mogą być poddawani dodatkowym badaniom, które uwzględniają specyficzne potrzeby i zagrożenia związane z pracą.
Pracownicy młodociani wykonujący prace niezbędne do ich kształcenia zawodowego muszą uzyskać specjalistyczną opinię lekarza medycyny pracy o braku przeciwwskazań do wykonywania prac w miejscu występowania substancji i ich mieszanin oraz pyłów wskazujących działanie uczulające na drogi oddechowe lub skórę.
Pracownice w ciąży lub karmiącą dziecko piersią powinny być kierowane na dodatkowe badania lekarskie, które będą podstawą do wydania zaświadczeń stwierdzających przeciwwskazania zdrowotne do wykonywania dotychczasowej pracy w kontakcie z substancjami chemicznymi stwarzającymi zagrożenie dla ich zdrowia (Dz.U. 2017 poz. 796). (link do Rozporządzenie Rady Ministrów Dz.U. 2023 poz. 1240t.j. Dz.U. 2023 poz. 419, Rozporządzenie Rady Ministrów Dz.U. 2017 poz. 796).